Từ sứ mệnh “đi tìm lửa” đến kiến tạo năng lượng xanh

1. Có một thực tế là trong hơn nửa thế kỷ qua, ngành công nghiệp dầu khí đã góp phần đặt nền móng vững chắc cho quá trình công nghiệp hóa của Việt Nam. Từ những giàn khoan đầu tiên ngoài khơi Bạch Hổ đến các nhà máy khí, điện, đạm, lọc hóa dầu…, Tập đoàn Công nghiệp - Năng lượng Quốc gia Việt Nam (Petrovietnam) từng bước hình thành một hệ sinh thái năng lượng quy mô, đóng góp quan trọng cho ngân sách, bảo đảm an ninh năng lượng và thúc đẩy tăng trưởng kinh tế.

Tuy nhiên, thế giới đang thay đổi rất nhanh. Áp lực từ biến đổi khí hậu, các cam kết trung hòa carbon, xu hướng tài chính xanh và cuộc đua công nghệ mới đang buộc các tập đoàn năng lượng toàn cầu phải tự tái định vị. Những “gã khổng lồ” như BP, Shell, Equinor, TotalEnergies hay Petronas đều đã vượt qua giới hạn của nhà khai thác dầu khí truyền thống để chuyển mình thành các tập đoàn năng lượng tích hợp.

Trong dòng chảy ấy, Petrovietnam cũng đứng trước yêu cầu phải tự làm mới mình. Điều đáng chú ý là chiến lược chuyển dịch của Petrovietnam không đi theo hướng “từ bỏ dầu khí để chạy theo năng lượng xanh”, mà tập trung xây dựng một hệ sinh thái năng lượng cân bằng, nhằm thực hiện đồng thời ba mục tiêu chiến lược: an ninh năng lượng, tăng trưởng kinh tế và phát triển bền vững.

Cụm công nghiệp Khí - Điện - Đạm Cà Mau, mắt xích quan trọng trong hệ sinh thái năng lượng và công nghiệp chế biến hiện đại của Petrovietnam

Trong nhiều năm, chuyển dịch năng lượng từng được xem là câu chuyện của tương lai, nhưng hiện nay, đã trở thành áp lực hiện hữu. Cam kết trung hòa carbon của Việt Nam không dừng lại ở một tuyên bố chính trị, mà là mệnh lệnh tái cấu trúc toàn diện nền kinh tế, thay đổi mô hình tăng trưởng và giảm phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch. Trong bối cảnh đó, Petrovietnam vừa phải vững vàng trong vai trò “lá chắn năng lượng” cho nền kinh tế, vừa phải chủ động chuẩn bị cho giai đoạn năng lượng mới.

Đây là một lộ trình đầy thách thức bởi thực tế, Việt Nam vẫn cần đến dầu khí trong nhiều thập niên tới. Từ điện khí LNG, hóa dầu, phân bón đến công nghiệp chế biến và giao thông vận tải..., tất cả vẫn đang dựa dẫm lớn vào nguồn năng lượng hóa thạch. Nếu chuyển dịch quá nhanh, thiếu chuẩn bị sẽ ngay lập tức đẩy quốc gia vào nguy cơ mất cân đối cung cầu. Vì vậy, mấu chốt không phải là xóa bỏ dầu khí, mà là tối ưu hóa hiệu quả nguồn tài nguyên hiện có, song song với việc xây dựng nền tảng cho một hệ sinh thái ít phát thải hơn.

Đó là lý do Petrovietnam đang đồng thời triển khai nhiều hướng đi mới: Phát triển điện khí, điện gió ngoài khơi, hydrogen, nhiên liệu sinh học, dịch vụ kỹ thuật cao, đồng thời triệt để giảm phát thải trong vận hành và thúc đẩy mô hình kinh tế tuần hoàn.

Theo TS Nguyễn Quốc Thập, Chủ tịch Hội Dầu khí Việt Nam, chuyển dịch năng lượng không đồng nghĩa với việc “rời bỏ dầu khí”, mà là tái cấu trúc hệ thống năng lượng theo hướng sạch hơn, hiệu quả hơn và bền vững hơn. Trong quá trình đó, Petrovietnam có lợi thế rất lớn khi sở hữu hệ sinh thái công nghiệp - kỹ thuật biển quy mô lớn, đủ khả năng tham gia sâu vào các lĩnh vực mới như LNG, điện gió ngoài khơi, hydrogen hay chuỗi năng lượng carbon thấp...

2. Từ một doanh nghiệp khai thác tài nguyên, Petrovietnam đang từng bước chuyển dịch sang vai trò kiến tạo chuỗi giá trị năng lượng. Một trong những thay đổi quan trọng nhất của Tập đoàn đó là tư duy tích hợp. Nếu trước đây các lĩnh vực thăm dò, khai thác, chế biến, điện, khí, logistics hay dịch vụ kỹ thuật thường được nhìn nhận như những mảng hoạt động riêng lẻ, thì nay đang được kết nối thành một hệ sinh thái năng lượng - công nghiệp liên hoàn. Đây cũng chính là nền tảng để Petrovietnam tham gia sâu hơn vào quá trình chuyển dịch xanh.

Ví dụ, LNG không chỉ là một loại nhiên liệu mới, mà còn là “cầu nối chuyển đổi” từ than sang năng lượng sạch hơn. Điện khí LNG có thể giúp giảm phát thải, đồng thời bảo đảm tính ổn định cho hệ thống điện trong bối cảnh năng lượng tái tạo còn phụ thuộc thời tiết. Hay với điện gió ngoài khơi, Petrovietnam có lợi thế rất lớn về kinh nghiệm biển sâu, khảo sát địa chất, chế tạo chân đế, vận hành ngoài khơi, logistics biển và chuỗi dịch vụ kỹ thuật dầu khí.

Đây là lợi thế mà không nhiều doanh nghiệp trong nước có được. Các đơn vị như: PV GAS, PV Power, PVTrans… cũng đang từng bước mở rộng vai trò trong chuỗi năng lượng mới, từ hạ tầng LNG, vận tải năng lượng, dịch vụ kỹ thuật ngoài khơi cho tới vận hành các tổ hợp điện khí hiện đại. Điều đó cho thấy Petrovietnam không chỉ đơn thuần “tham gia” chuyển dịch năng lượng, mà đang sở hữu khả năng trở thành nền tảng công nghiệp - kỹ thuật cho quá trình này.

Đáng chú ý, chuyển đổi xanh tại Petrovietnam không chỉ diễn ra ở các dự án lớn mà đã hiện diện ngay trong hoạt động sản xuất kinh doanh. Nhiều nhà máy đang đẩy mạnh tối ưu năng lượng, giảm tiêu hao nhiên liệu, cắt giảm phát thải khí nhà kính, số hóa vận hành và ứng dụng công nghệ quản trị hiện đại. Đơn cử, PVCFC đang từng bước chuyển đổi Nhà máy Đạm Cà Mau theo mô hình “nhà máy thông minh”. Trong khi đó, các nhà máy lọc dầu liên tục nâng cao hiệu suất vận hành, còn hệ thống LNG, điện khí được đầu tư theo hướng công nghệ mới, gắn với kinh tế tuần hoàn, tái sử dụng năng lượng và tiết kiệm tài nguyên.

Nhà máy Đạm Cà Mau được chuyển đổi theo mô hình “nhà máy thông minh”, hướng tới phát triển bền vững

Đó không chỉ là câu chuyện công nghệ. Đằng sau quá trình ấy là sự thay đổi về tư duy quản trị: từ tăng trưởng bằng khai thác tài nguyên sang tăng trưởng dựa trên hiệu quả, công nghệ, đổi mới sáng tạo và phát triển bền vững. Nói cách khác, “xanh hóa” với Petrovietnam không đơn thuần là thay đổi nhiên liệu, mà là tái cấu trúc mô hình phát triển.

Trong bối cảnh địa chính trị năng lượng toàn cầu ngày càng phức tạp, vai trò của các doanh nghiệp năng lượng quốc gia đang được nhìn nhận lại. Các cuộc khủng hoảng năng lượng tại châu Âu, xung đột Trung Đông hay đứt gãy chuỗi cung ứng toàn cầu cho thấy: an ninh năng lượng không chỉ là câu chuyện kinh tế, mà còn là vấn đề an ninh quốc gia.

Tại Việt Nam, Petrovietnam đang được đặt vào một vai trò lớn hơn nhiều so với trước đây. Không chỉ khai thác dầu khí hay sản xuất điện, Petrovietnam còn phải góp phần bảo đảm ổn định kinh tế vĩ mô, an ninh năng lượng, chủ động nguồn cung và nâng cao năng lực tự chủ chiến lược của đất nước. Chính vì vậy, quá trình chuyển đổi của Petrovietnam không thể chỉ nhìn dưới góc độ doanh nghiệp. Đó còn là quá trình hình thành một định chế công nghiệp - năng lượng mang tầm quốc gia, đủ sức dẫn dắt các chuỗi giá trị chiến lược trong tương lai.

Từ hành trình “đi tìm lửa”, Petrovietnam hôm nay đang bước vào hành trình mới: kiến tạo hệ sinh thái năng lượng của kỷ nguyên xanh. Và có lẽ, trong một thế giới đầy biến động, đó không chỉ là lựa chọn phát triển, mà còn là sứ mệnh của một doanh nghiệp dân tộc.

Yên Chi